ابو القاسم سلطانى

313

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

( 4 * ) - صيدنه عپ 219 - 310 ( 5 * ) - قانون عب 389 ، 434 ( 6 * ) - اصل قطا ( 7 * ) - مخزن 452 ( 8 * ) - مشيمه ، مشيمه جنين ، كيسه آب ، داخلىترين غشاء دربرگيرنده جنين Amnion ( 9 * ) - حدود 75 / 18 گرم اين مقدار در اختيارات 15 / 2 گرم و در مخزن حدود 75 / 17 گرم آمده است ( 10 * ) - جامع مفردات ج 4 - 25 Code - 800 قطف بستانى Atriplex hortensis L گياهى است يك ساله ، علفى از خانواده Chenopodiaceae داراى برگ‌هاى منفرد ، دندانه‌دار به رنگ سبز مايل به كبود ، مثلثىشكل ، موجدار ، و گل آن به رنگ سبز مايل به زرد ، و گل‌آذين خوشه مركب مىباشد . به نظر مىرسد منشاء اوليه گياه آسيا بخصوص قسمت غربى بوده و كم‌كم به جنوب شرقى اروپا انتقال يافته است . شناسائى و اسامى گياه در طب سنتى : كشت گياه قبل از 1500 سال پيش از ميلاد آغاز شده است به زبان پهلوى آن را سرمك و در كتب قديم ذيل عناوين قطف و سرمق آمده و آن را به دو نوع برى Atriplex hastata L و نوع بستانى كه گياه مورد بحث مىباشد تقسيم نموده‌اند . قدما اثرات درمانى هر دو گياه را يكسان ولى نوع برى را قويتر دانسته و اختصاصا خاصيت دانه نوع برى را خارج كردن كيسه جنين دانسته‌اند . تاريخچه و اسامى مترادف گياه همان است كه در اين مجموعه ذيل قطف برى آمده فقط واژه بستانى جايگزين كلمه برى شده است مضافا به اينكه در شرح اسماء اسامى بقل الروم ، بقلهء الذهبيه و در مخزن الادويه اسفناج رومى ، پالك ، ككروهن 1 * و در فرهنگ گياهى بهرامى قطف بوستانى ، پالك هندى به اسامى مترادف آن اضافه شده است . امروزه به زبان عربى اين گياه را قطف ابيض ، حسن المراه ، سبانج جبلى و در سوريه رغل سرمق ، سبانخ حجازى و در ليبى اسفاناخ ، اسفاناج حجازى و به پارسى اسفناج كوهى ، سلمكى باغى مىنامند . در فلور ايران آمده است كه در اشكور آن را " جوواش " و در يحيىآباد لاهيجان " برنجى " مىنامند . كاربرد درمانى در طب سنتى : ديوسكوريد آن را Atraphaksios ناميده و در ترجمه عربى دياسقوريدوس اين واژه اندرافاكوس آمده و حنين معادل آن را سرمق آورده است . ديوسكوريد گويد كه هر دو نوع برى و بستانى آن را پخته و مىخورند ، مزاج را لينت مىدهد و ضماد برگ خام و پخته آن ورمهائى را كه فوجثلا مىنامند تحليل مىبرد و خوردن دانه آن با آب عسل يرقان را درمان مىكند 2 * . رازى ذيل سرمق پس از نقل قول از